W dniu 1 czerwca 2025 r. wejdą w życie przepisy Ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom.

Obecnie warunki dostępu cudzoziemców do polskiego rynku pracy są uregulowane były głównie przepisami ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2025 r., poz. 214).

Ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wdraża szereg dotychczas funkcjonujących rozwiązań, wynikających z ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy porządkując je oraz wprowadzając szereg nowych rozwiązań. Ustawa określa m.in. warunki dostępu cudzoziemców do rynku pracy, organy właściwe oraz tryb postępowania w tych sprawach. W ustawie uregulowano szczególne działania w zakresie aktywizacji zawodowej i integracji społecznej cudzoziemców finansowane ze środków Funduszu Pracy jak również określono w niej zamknięty katalog form aktywności ekonomicznej cudzoziemca oraz określone grupy cudzoziemców, do których nie należy stosować przepisów ustawy, ponieważ warunki podjęcia tej aktywności są określone odrębnymi przepisami prawa polskiego, bezpośrednio stosowanymi postanowieniami umów międzynarodowych lub powszechnie stosowanymi zwyczajami międzynarodowymi, bądź aktywność ta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ma charakter incydentalny i nie ma żadnego związku z polskim rynkiem pracy. W tej grupie ustawa chodzi m.in. o cudzoziemców, którzy:

• posiadają zezwolenie na pobyt stały w Rzeczypospolitej Polskiej;
• posiadają status uchodźcy nadany w Rzeczypospolitej Polskiej;
• posiadają zgodę na pobyt ze względów humanitarnych w Rzeczypospolitej Polskiej.

NIE BĘDZIE MOŻLIWE LEGALNE ZATRUDNIENIE W RAMACH ZEZWOLEŃ NA PRACĘ CUDZOZIEMCÓW PRZEBYWAJĄCYCH NA PODSTAWIE WIZY WYDANEJ PRZEZ INNE PAŃSTWO STREFY SCHENGEN

Ustawa nie zawiera przepisów umożliwiających legalne zatrudnienie w ramach zezwoleń na pracę cudzoziemców przebywających na terytorium Polski na podstawie wizy wydanej przez inne państwo strefy Schengen (art. 3 ust. 2 ustawy o zatrudnianiu cudzoziemców). W uzasadnieniu ustawy wskazano, że jest to działanie celowe, wynikające z dotychczas rosnącej lawinowo skali nieprawidłowości dotyczących wykorzystywania wiz wydawanych przez inne państwo obszaru Schengen do legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Polski na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy bez związku z wykonywaniem pracy.

Ustawa przewiduje także upoważnienie dla ministra właściwego do spraw pracy do wydania rozporządzenia określającego wykaz państw, których obywatele posiadający zezwolenie na pracę nie będą uprawnieni do jej wykonywania, jeżeli ich podstawą pobytową będzie ruch bezwizowy. Osoby takie będą zobowiązane do uzyskania wizy w celu wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z której wydaniem wiąże się m.in. wymóg zbadania przesłanki ryzyka migracyjnego dotyczącego konkretnego cudzoziemca (art. 3 ust. 4 ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej).

ZATRUDNIANIE CUDZOZIEMCÓW – UMOWY CYWILNOPRAWNE

Ustawa nie zakazuje wprost zatrudniania cudzoziemców na podstawie umów cywilnoprawnych, lecz znacząco ogranicza ich praktyczne zastosowanie. 

Art. 33 ust. 2 pkt 2 Ustawy dopuszcza zwiększenie wymiaru czasu pracy względem zezwolenia, co ma pomóc w zapewnieniu elastyczności zatrudnienia, lecz tylko w w sytuacji, w której cudzoziemiec byłby zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy. „Wymiar czasu pracy” to sformułowanie wprost odnoszące się do stosunku pracy, dlatego wielu ekspertów zwraca uwagę na fakt, iż sformułowanie to zostało użyte celowo by ograniczyć lub wykluczyć umowy cywilnoprawne z tego mechanizmu. Identyczne odniesienie do zwiększenia wymiaru czasu pracy (lub liczby godzin pracy) wynikające z oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, które nie wymaga nowego wpisu do ewidencji oświadczeń zawiera art. 69 pkt 3 Ustawy.

W dążeniu d zapewnienia zgodności z nowymi przepisami zleceniodawcy mogą być zmuszeni do zawierania umowy o pracę zamiast umowy zlecenie, która w wielu przypadkach mogłaby okazać się bardziej elastyczną formą zatrudnienia.

OBOWIĄZEK KORZYSTANIA Z SYSTEMU TELEINFORMATYCZNEGO

Ustawa wprowadza obowiązek elektronicznej realizacji procesów związanych z legalizacją pracy cudzoziemców. Wnioski o wydanie zezwolenia na pracę oraz dokumenty dotyczące tego wniosku składane w innej formie niż za pomocą systemu teleinformatycznego pozostaną bez rozpoznania. Wynika to z brzmienia art. 8 ust. 2-5 Ustawy:

2. Wniosek o wydanie zezwolenia na pracę oraz dokumenty dotyczące wniosku składa się za pomocą systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 26 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia.

3. Wniosek złożony w inny sposób niż określony w ust. 2 pozostawia się bez rozpoznania.

4. Środek zaskarżenia w sprawie wydania zezwolenia na pracę składa się za pomocą systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 26 ust. 1 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Złożenie środka zaskarżenia w inny sposób jest niedopuszczalne.

NOWE OBOWIĄZKI DOKUMENTACYJNE ORAZ INFORMACYJNE

Ustawa nakłada na podmioty zatrudniające cudzoziemców dodatkowe, nowe obowiązki dokumentacyjne oraz informacyjne:

1. Konieczność przekazania kopii umów organowi, który wydał zezwolenie na pracę oraz kopii umowy z cudzoziemcem w języku polskim przed powierzeniem mu pracy.
2. Skrócenie z 3 do 2 miesięcy terminu na powiadomienie wojewody o nie podjęciu przez cudzoziemca pracy licząc od daty początkowej ważności zezwolenia na pracę, przerwania pracy na okres przekraczający 2 miesiące, zakończenia przez cudzoziemca pracy, jeśli nastąpiło to przed upływem 2 miesięcy od okresu ważności zezwolenia na pracę.
3. Określenie terminu na powiadomienie starosty o podjęciu pracy przez cudzoziemca (termin 7 dni) oraz wydłużenie z do 14 dni terminu na powiadomienie o niepodjęciu pracy przez cudzoziemca.
4. Wprowadzenie nowego obowiązku jakim jest konieczność informowania przez pracodawcę wojewody o zakończeniu zatrudnienia przez cudzoziemca w terminie 15 dni. Dotychczas obowiązek ten spoczywał tylko na cudzoziemcu.

WYŻSZE KARY DLA PODMIOTÓW ZATRUDNIAJĄCYCH ZA NIELEGALNE ZATRUDNIENIE

Ustawa podnosi także wysokość kar za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców. 

• wypełnił obowiązki, o których mowa w art. 4 ust. 2 i 4, chyba że wiedział, że przedstawiony dokument uprawniający do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej został sfałszowany;
• zgłosił cudzoziemca, którego zatrudnił, do ubezpieczeń społecznych, o ile obowiązek taki wynika z obowiązujących przepisów.

Ważne: zatrudnienie cudzoziemca na warunkach innych niż określone w zezwoleniu (o ile przepisy Ustawy na to nie pozwalają) może zostać uznana za nielegalne zatrudnienie.

Źródło:

https://orka.sejm.gov.pl/opinie10.nsf/nazwa/949_u/$file/949_u.pdf